زمین شناسی نفت (((petroleum geology)))

حقيقت،نه با شناكردن، بلكه باغرق شدن كشف مي شود. شناكردن حادثه اي است كه در سطح اتفاق مي افتد. غرق شدن ،اما ،تورا به اعماق بي انتها مي برد.

کتاب ارزیابی پتروفیزیکی مخازن هیدروکربوری
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ۱٠:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/۱۸
 

کتاب

ارزیابی پتروفیزیکی مخازن هیدروکربوری با استفاده از نرم افزار

Geolog

روش قطعی و احتمالی

با توجه به نبود مرجع کاملی در ارتباط با ارزیابی پتروفیزیکی مخازن هیدروکربوری با استفاده از نرم افزار پتروفیزیکی ژئولاگ و مشکلات دانشجویان و علاقه مندان به این مباحث در امر استفاده از نرم افزار ژئولاگ، بر خود دانستم تا مجموعه ایی را جمع آوری و در اختیار پژوهشگران محترم قرار داده باشم تا گوشه ایی از دین خود را به جامعۀ علمی ادا کرده باشم.

این کتاب شامل 5 فصل است که علاوه بر آموزش نرم افزار، تمام مراحل ارزیابی یک چاه به دو روش قطعی (Deterministic) و احتمالی (Probabilistic) تا گرفتن خروجی های نهایی بصورت مرحله به مرحله در آن گنجانده شده است. در این کتاب بیش از 60 منبع معتبر استفاده شده که در هر مرحله نکات تفسیری با استناد از این مراجع ذکر شده است. 

(((این کتاب به زودی چاپ می شود))) 


 
 
 
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ۱۱:٤٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢۸
 


 
 
رشته زمین شناسی نفت و کاربرد آن:
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ۱٠:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/۱٢
 

   زمین شناسی نفت از زیر شاخه های علم زمین شناسی می باشد که به بررسی عوامل و شرایط مرتبط با تشکیل ذخایر هیدروکربنی می پردازد و با توجه به نیاز کشور به شناخت ذخایر جدید نفت و گاز حائز توجه خاص می باشد. چراکه اولین قدم در راه اکتشاف همان بررسی های زمین شناسی هستند اطلاعات ارائه شده در این بخش شامل بررسی عوامل و پارامترهای مرتبط در نحوه تشکیل نفت و گاز و سنگ منشاد، مهاجرت و عوامل دخیل در آن، سنگ مخزن، انواع آن و پارامترهای مرتبط با سنگ مخزن، سنگ پوشش و در نهایت به بررسی جایگاه نفت و گاز در زمین شناسی ایران و تشکیل نفت و گاز در مناطق مختلف و عوامل موثر در آن پرداخته شده است.


 
 
نفت خام
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ٥:۱٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/۱
 


 
 
نفت خام چیست؟
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ٢:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٩/۱۸
 

نفت خام به انگلیسی Crude Oil و به روسی Naphra نامیده می‌شود که درحالت طبیعی به صورت مایع بوده و رنگ آن قهوه‌ای زرد مایل به سیاه است و دربرابر نور انعکاسی ، رنگ سبز بخصوصی از خود نشان می‌دهد.


 
 
انواع نفت خام:
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ۱:۱۱ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٩/۱٧
 

١.پارافین(آلکینز):فرمول عمومی آنها CnH2n+2 و به دو صورت یافت میشود

n_paraphin زنجیره مستقیم

iso_paraphin زنجیره شاخه دار

2.نفتن(سیکلو آلکینز):فرمول عمومی آنها CnH2n ساختمانی حلقوی دارد

3.آروماتیک:دارای ساختمانی شش ضلعی بنام بنزن میباشد

4.رزین و آسفالتین:به ترکیبات NSO معروف است


 
 
نفت و خواص آن؟
نویسنده : حسن باقری Hasan Bagheri - ساعت ۱۱:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٩/۱٥
 

نفت (petroleum) چیست ؟

 

ریشه واژه نفت در زبان فارسی به طور یقین مشخص نیست. به عقیده زبان شناسان نفت از کلمه اوستایی ( نپتا ) گرفته شده است که کلدانیان و اعراب آن را از زبان مادی گرفته و ( نفتا ) خوانده اند . پترولیوم (petroleum) واژه ای لاتین هم ارز نفت است که از دو کلمه پترا (petra) به معنی سنگ و (oleum) به معنی روغن گرفته شده است .پترولیوم در واقع در مواد هیدروکربنی است که به صورت طبیعی عمدتاً در سنگ های رسوبی واقع می گردد.

پترولیوم می تواند به صورت فازهای مختلف، از جمله فاز گازی، نظیر گاز طبیعی (natural gas) ، فاز مایع، نظیر نفت خام (crude oil) و فاز جامد، مانند قیر (asphalt) در خلل و فرج و شکستگی های سنگ ها تجمع یابد.

 نفت خام (Crude Oil) : مخلوطی طبیعی از هیدروکربن های مایع است که هم در مخازن زیرزمینی و هم در سطح، بعد از گذر از تفکیک کننده های مختلف به صورت مایع باقی می ماند. خواص فیزیکی و شیمیایی هیدروکربن برای مهندسین مخزن و تولید بسیار مهم است زیرا خواص فیزیکی و شیمیایی هیدروکربن، برروی حرکت سیالات درون مخزن و مقدار واقعی تولید هیدروکربن تأثیر خواهد گذاشت. انباشته شدن مواد هیدروکربنی در زیر سطح زمین در سنگ هایی صورت می گیرد که توانایی نگهداری و انتقال سیالات را داشته باشند. این سنگها، مخزن (reservoir) نامیده می شوند. تجمع مواد هیدروکربنی به صورت اقتصادی در سنگ مخزن منوط به وجود عوامل متعددی است.

 

مواد تشکیل دهنده نفت :  بخش اعظم نفت خام از هیدراتهای کربن تشکیل شده و مقدار کمی عناصر دیگر نیز به آن مخلوط می‌گردد، که این عناصر در زیر با درصدشان نشان داده شده‌اند. جدول ازسلی (1985) ، درا ین جدول عناصر دیگری مانند وانادیوم ، نیکل و اورانیوم با درصد وزنی حداکثر 0.1 در ترکیب نفت خام موجود هستند. بعلاوه در خاکستر نفت خام آثاری از عناصر C r ، Cu ، Pb ، Mn ، Sr ، Ba ، Mo ، Mg ، Ca ، Ti ، Al ، Fe و Si یافت می‌شود که بعضی از عناصر بالا مانند V-Ni-U احتمالا در رابطه با عنصر ارگانیکی اولیه (مادر) بوجود آمده و بعضی دیگر از عناصر مشخصات ژئوشیمیایی سنگ دربرگزیده را نشان می‌دهند. قابل ذکر است که آثاری از نمک ، آب و سولفید هیدروژن نیز درنفت خام مشاهده می‌شوند.

 

خواص فیزیکی نفت خام: ویسکوزیته همانطور که نفت خام ممکن است با دخالت عواملی به رنگهای زرد ، سبز ، قهوه‌ای ، قهوه‌ای تیره تا سیاه مشاهده گردد، لذا ویسکوزیته متغیر را برای آنها خواهیم داشت. بنابراین نفت خام درسطح زمین دارای ویسکوزیته بیشتر بوده و بعبارتی ویسکوزتر است. چون در مخزن زیرزمینی یکی از عوامل دخیل حرارت موجود درمخزن می‌باشد، که همراه با این عامل ، عمق نیز موثر می‌باشد. همچنین سن نفت را به لحاظ زمان مخزن شدن را درطیف تغییرات ویسکوزیته سهیم می‌دانند.

 

 ترکیبات مولکولی نفت خام: تعداد ترکیبات مولکولی نفت خام وابسته به سن زمین شناسی آن ، عمق تشکیل آن ، منشا آن و موقعیت جغرافیایی آن متغیر می‌باشد. برای مثال نفت خام Ponca city از Oklahoma شامل حداقل 234 ترکیب مولکولی می‌باشد.

 

 وزن مخصوص نفت خام از خواص فیزیکی نفت خام که ارزش اقتصادی نفت خام بر مبنای آن سنجیده می‌شود، وزن مخصوص آن می‌باشد. لذا سنجش و نحوه محاسبه فرمول آن مهم است. اکثر کشورهای جهان ، وزن مخصوص نفت خام را برحسب درجه A.P.I که یک درجه بندی آمریکائی است، محاسبه می‌کنند. مشابه همین درجه بندی و سنجش ، وزن مخصوص نفت خام را در کشورهای اروپائی با درجه بندی Baume محاسبه می‌کنند که از لحاظ مقدار اندکی از درجه A. P.I کمتر می‌باشد.

 

تاثیر درجه حرارت بر وزن مخصوص نفت خام : از عواملی که سبب تغییر در وزن مخصوص نفت خام می‌شوند، تغییرات دما است. یعنی با بالارفتن دما ، وزن مخصوص کمتر شده و به درجه A. P.I افزوده می‌شود. همچنین بالا رفتن درجه حرارت اثر معکوس بر روی ویسکوزیته نفت خام می‌گذارد.

 

 انواع مختلف نفت برحسب A.P.I : نفت سنگین با 10 الی 20 درجه A.P.I نفت متوسط با 20 الی 30 درجه A.P.I نفت سبک با بیش از 30 درجه A.P.I مطلوبیت و ارزش نفت به موارد فوق و سبک یا سنگین بودن آن است.قطران و نفت سنگین نسبت به نفت خام از مطلوبیت کمتری برخوردار است، زیرا نمی‌توان به همان آسانی آنها را به بنزین تبدیل کرد و پس از فرآوری و پالایش آنها مقادیر زیادتری از فرآورده‌های نفت سنگین بر جای می‌ماند. همچنین آن حاوی گوگرد و نیتروژن زیادتری نسبت به نفت خام بوده و در برخی نواحی مقدار زیادی فلز ، بویژه نیکل و انادیوم دارد. مشخصات فوق در میادین مختلف و حتی افق های مختلف یک میدان متفاوت است و در قیمت آن تاثیر می گذارد.

 

 

پنج عامل لازم برای تجمع اقتصادی نفت و گاز :

 

1) سنگ منشأ بالغ (mature source rock) که تولید هیدروکربن کرده است که سنگ دانه ریز غنی از مواد آلی که در حرارت معینی به بلوغ رسیده و دارای نفت و گاز قابل بهره برداری است.

2) سنگ مخزن (reservoir rock) که بتواند هیدروکربن را در داخل خود جا دهد و دارای تخلخل (توان ذخیره) و تراوایی (توان انتقال) باشد.

3) مهاجرت هیدروکربن بین سنگ منشأ و سنگ مخزن (migration pathway) عملی باشد.

4) پوش سنگ (cap rock) ناتراوا که از خروج نفت از داخل سنگ مخزن جلوگیری کند.

5) تله نفتی (oil trap) که در آن نفت به صورت اقتصادی متمرکز گردد.

 

 

سازند هایی که در زاگرس دارای پتا نسیل نفت و گاز هستند عبارتند از :

 

نفت : آسماری، افق بنگستان و سروک، ایلام، کژدمی، داریان، بخش آهکی خلیج و فهلیان، سورمه

 

میـدانهای گازی زاگرس را میتوان به دو واحد بزرگ « گروه دهــرَم » و « جوانتر از دهرَم » تقسیم کرد. میدانهای گازی گروه دهرَم سازندهای فراقون، دالان، کنگان ، بیشتر از نوع میدانهای بسیار عظیم و عظیماند که از آن جمله میتوان به ذخایر پارس جنوبی، پارس شمالی، کنگان، نار، آغار، دالان، وراوی اشاره کرد. مهمترین میدانهای گازی جوانتر از دهرَم عبارتند از: میدانهای تنگ بیجار در سازند سروک، سرخون در سازند جهرم و عضو گوری، گورزین در سازند آسماری، سَلَخ در سازندهای سروک و فهلیان، گشوی جنوبی در سازندهای سروک، پایده و آسماری، سورو در سازندهای گدوان و داریان.در ایران مرکزی در حوضة قم، در دو میدان نفتی به نامهای « البرز » و « سراجه » سازند آهکی قم سنگ مخزن است که تاکنون 9 حلقه چاه اکتشافی در آن حفر شده است. ذخیرة خارج شده از میدان البرز در حدود 20 میلیون بشکه بوده است. در فوران چاه شمارة 5 این میدان، که اولین چاه به نفت رسیده در این میدان است، برای مدت سه ماه، روزی 80000 بشکه نفت از این چاه فوران کرده است.میدان گازی سراجه که در خاور قم و در جنوب خاوری تاقدیس البرز قرار دارد، تاقدیسی با ذخیرة گازی در حدود 3/0 تریلیون فوت مکعب است. دو منطقه کپه داغ هم منابع هیدروکربنی به صورت گاز در مخازن خانگیران وجود داردنفت خام به جهت وجود ترکیبات گوگرد بوی نامطلوبی دارد.